Antykorupcja

To nauka o zjawisku korupcji, a także prewencja i informacja jak się przed nią ustrzec.

Bezkarność

W myśl treści artykułu 229 § 6 Kodeksu Karnego nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w art. 229 § 1 - 5, jeżeli korzyść majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte przez osobę pełniącą funkcję publiczną, a sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił wszelkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o nim się dowiedział.

Warunkiem bezkarności jest przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy przez osobę pełniącą funkcję publiczną, zawiadomienie przez sprawcę o tym fakcie organu powołanego do ścigania przestępstw, zanim organ ten się o tym dowie i ujawnienie wszystkich istotnych okolicznościach przestępstwa.

Przepisy pozwalające na korzystanie z bezkarności przez sprawców przestępstw:

− art. 229 § 1-5 k.k. (przekupstwo w sektorze publicznym),

− art. 230a § 1 i 2 k.k. (handel wpływami),

− art. 296a § 2 albo § 3 k.k. w zw. z § 2 (przekupstwo gospodarcze),

− art. 296b § 2 albo § 3 k.k. w zw. z § 2 (przekupstwo sportowe).

Bezkarność we wskazanych wyżej przepisach oznacza zgodnie z art. 17 § 1 pkt 4 k.p.k., że organ ścigania nie wszczyna postępowania karnego przeciwko osobie, która wręczyła łapówkę, natomiast wszczęte umarza. Z dobrodziejstwa bezkarności mogą skorzystać jedynie sprawcy przekupstwa, natomiast ustawodawca odmówił takiej możliwości osobom przyjmującym łapówki.

Czyn zabroniony

Zachowanie odpowiadające opisowi zachowania określonego w ustawie karnej. Czyn zabroniony jest obwarowany sankcją karną i stanowi element składający się na strukturę przestępstwa lub wykroczenia. Sprawca realizując znamiona czynu zabronionego może podlegać odpowiedzialności karnej tylko wówczas, jeżeli można mu przypisać winę (umyślną lub nieumyślną).

Działalność gospodarcza

Zgodnie z art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest to zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Etyka

(z greckiego éthikós – zwyczajny; éthos – obyczaj, zwyczaj)

1. ogół zasad i norm postępowania przyjętych w danej epoce i w danym środowisku;
2. nauka o moralności, zajmująca się wyjaśnieniem i ustalaniem takich kategorii, jak dobro i zło, odpowiedzialność, sumienie, powinności oraz wytyczaniem zasad i norm moralnego postępowania.

Kodeksy etyczne

Funkcjonariusz publiczny

Zgodnie z tym art. 115 § 13 k.k. funkcjonariuszem publicznym jest:

1) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej;

2) poseł, senator, radny;

3) poseł do Parlamentu Europejskiego;

4) sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy;

5) osoba będąca pracownikiem administracji rządowej innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych;

6) osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, np. pracownicy sekretariatu, gońcy, kierowcy, konserwatorzy urządzeń elektrycznych;

7) osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej;

8) funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej;

9) osoba pełniąca czynną służbę wojskową.
 

Gospodarcze przestępstwo

Czyny zabronione, godzące lub zagrażające ponadindywidualnym dobrom w sferze życia gospodarczego, polegające na naruszeniu zaufania związanego z pozycją sprawcy lub instytucją życia gospodarczego, grożące utratą zaufania do systemu gospodarczego lub jego podstawowych instytucji. Przestępstwa gospodarcze naruszają interesy wszystkich uczestników obrotu gospodarczego (przedsiębiorców i konsumentów), a także godzą w instytucje finansów publicznych.

Historia korupcji

Zjawisko korupcji pojawiło się wraz z powstaniem instytucji władzy. Samo pojęcie stosowali już autorzy starożytni Platon i Arystoteles, a później także Machiwavelli i Monteskiusz. Odnosili je oni raczej do kondycji moralnej społeczeństwa, niż do działań jednostek. Obecnie korupcja stała się zjawiskiem uniwersalnym.

CZY WIESZ ŻE...

Interes publiczny

Pojęcie nie definiowane expressis verbis, pełniące wiele funkcji w procesie prawnym, będące przesłanką wydania decyzji szczególnie w zakresie prawa administracyjnego. Pojęcie wyznaczające system wartości obowiązujący w danej chwili.

W prawie pojęcie „interes publiczny“ stosowane jest zarówno w znaczeniu potocznym jak i socjologicznym.

Pojęcia powiązane:

• Interes społeczny
• Interes państwowy
• Dobro wspólne
• Cele publiczne

Jurysdykcja

(z łacińskiego iurisdictio – sądzenie)

1. uprawnienia organu państwa do rozstrzygania spornych spraw,
   
2. obszar, na który rozciągają się te uprawnienia,
3. dawniej władza sądowa.
   

Korupcja

1) Według Słownika języka polskiego słowo ,,korupcja” oznacza: „przyjmowanie lub żądanie przez pracownika instytucji państwowej lub społecznej korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za wykonanie czynności urzędniczej lub za naruszenie prawa.” (Słownik języka polskiego, PWN, Warszawa 1978)

2) Mała Encyklopedia Prawa definiuje ,,korupcję” jako „branie (sprzedajność) i dawanie łapówek (przekupstwo), występujące w związku z pełnieniem czynności przez funkcjonariusza publicznego lub osobę powołaną do pełnienia funkcji publicznej.”(Mała Encyklopedia Prawa, PWN, Warszawa 1980)

Zgodnie z treścią Konwencji cywilnoprawnej o korupcji, korupcja oznacza żądanie, proponowanie, wręczanie lub przyjmowanie, bezpośrednio lub pośrednio, łapówki lub jakiejkolwiek innej nienależnej korzyści lub jej obietnicy, które wypacza prawidłowe wykonywanie jakiegokolwiek obowiązku lub zachowanie wymagane od osoby otrzymującej łapówkę, nienależną korzyść lub jej obietnicę.

Korupcją, w rozumieniu ustawy o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, jest czyn:

1) polegający na obiecywaniu, proponowaniu lub wręczaniu przez jakąkolwiek osobę, bezpośrednio lub pośrednio, jakichkolwiek nienależnych korzyści osobie pełniącej funkcję publiczną dla niej samej lub dla jakiejkolwiek innej osoby, w zamian za działanie lub zaniechanie działania w wykonywaniu jej funkcji;

2) polegający na żądaniu lub przyjmowaniu przez osobę pełniącą funkcję publiczną bezpośrednio, lub pośrednio, jakichkolwiek nienależnych korzyści, dla niej samej lub dla jakiejkolwiek innej osoby, lub przyjmowaniu propozycji lub obietnicy takich korzyści, w zamian za działanie lub zaniechanie działania w wykonywaniu jej funkcji;

3) popełniany w toku działalności gospodarczej, obejmującej realizację zobowiązań względem władzy (instytucji) publicznej, polegający na obiecywaniu, proponowaniu lub wręczaniu, bezpośrednio lub pośrednio, osobie kierującej jednostką niezaliczaną do sektora finansów publicznych lub pracującej w jakimkolwiek charakterze na rzecz takiej jednostki, jakichkolwiek nienależnych korzyści, dla niej samej lub na rzecz jakiejkolwiek innej osoby, w zamian za działanie lub zaniechanie działania, które narusza jej obowiązki i stanowi społecznie szkodliwe odwzajemnienie;

4) popełniany w toku działalności gospodarczej obejmującej realizację zobowiązań względem władzy (instytucji) publicznej, polegający na żądaniu lub przyjmowaniu bezpośrednio lub pośrednio przez osobę kierującą jednostką niezaliczaną do sektora finansów publicznych lub pracującą w jakimkolwiek charakterze na rzecz takiej jednostki, jakichkolwiek nienależnych korzyści lub przyjmowaniu propozycji lub obietnicy takich korzyści dla niej samej lub dla jakiejkolwiek innej osoby, w zamian za działanie lub zaniechanie działania, które narusza jej obowiązki i stanowi społecznie szkodliwe odwzajemnienie.
 

Kumoterstwo
To faworyzowanie oparte nie na pokrewieństwie, ale na powiązaniach towarzyskich. Protegowane są osoby, które najczęściej nie posiadają odpowiednich zdolności lub kwalifikacji.
 

Lobbing

(z jęz. frankońskiego laubja i łac. lobium, lobia - krużganek, pasaż)

Słowo lobby oznacza w jęz. ang. salę recepcyjną w hotelu lub parlamencie, stąd lobbying to dosłownie: działalność wykonywana w lobby. Powszechnie lobbingiem nazywa się wywieranie wpływu przez zawodowych rzeczników interesów (lobbistów, lobbystów) na władze publiczne.

Łapownictwo

Najczęściej spotykaną formą korupcji jest łapownictwo. W prawie karnym spotyka się dwie jego odmiany: bierną, tzw. „sprzedajność urzędniczą” (dotyczącą biorących), i czynną, tzw. „przekupstwo” (dotyczącą wręczających).

Mienie znacznej wartości

Zgodnie z art. 115 § 5 Kodeksu Karnego to mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 200 tys. zł. Zgodnie z definicją obowiązującą do 8.06.2010 r. było to mienie, którego wartość w chwili popełnienia czynu zabronionego przekraczała dwustukrotną wysokość najniższego miesięcznego wynagrodzenia.

Mienie wielkiej wartości

Zgodnie z art. 115 § 6 Kodeksu Karnego to mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 1 milion zł. Zgodnie z definicją obowiązującą do 8.06.2010 r. było to mienie, którego wartość w chwili popełnienia czynu zabronionego przekraczała tysiąckrotną wysokość najniższego miesięcznego wynagrodzenia.
 

Nepotyzm

(łac. nepos, nepotis - bratanek, wnuk)

Nadużycie zajmowanego stanowiska przez faworyzowanie, protegowanie krewnych, ulubieńców.  

Osoba pełniaca funkcję publiczną

Zgodnie z art. 115 § 19 k.k. osobą pełniącą funkcję publiczną jest:

1) funkcjonariusz publiczny – art. 115 § 13 k.k.;

2) członek organu samorządowego, np. samorządu lekarskiego, gospodarczego, adwokackiego;

3) osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi15 (z wyjątkiem osób wykonujących wyłącznie czynności usługowe, np. pracowników sekretariatu, kierowców, gońców);

4) osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę międzynarodową;

5) osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę, tj.:

− diagnosta uprawniony do wpisywania w dowodzie rejestracyjnym pojazdu terminu kolejnego badania technicznego;

− dyrektor przedsiębiorstwa państwowego w zakresie zarządzania i reprezentowania przedsiębiorstwa na zewnątrz;

− prezes Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej w zakresie tylko takich czynności, które wiążą się z dysponowaniem środkami publicznymi;

− osoba dokonująca z upoważnienia przewoźnika kontroli dokumentów przewozu osób lub bagażu w środkach komunikacji publicznej;

− nauczyciel akademicki.
 

Oszustwo

Przestępstwo polegające na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Przekupstwo

Polega na umyślnym udzieleniu korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie pełniącej funkcję publiczną. Udzielenie korzyści polega na bezpośrednim lub pośrednim wręczeniu korzyści. Natomiast udzielenie obietnicy oznacza, że sprawca działa również np. używając powszechnie zrozumiałych gestów. Sprawcą tego przestępstwa może być każdy.

Rzecz ruchoma lub przedmiot

Zgodnie z art. 115 § 9 Kodeksu Karnego rzeczą ruchomą lub przedmiotem jest także polski albo obcy pieniądz lub inny środek płatniczy oraz dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce.

Sprzedajność

Podmiotem łapownictwa biernego (sprzedajności) może być funkcjonariusz publiczny, lub osoba nie będąca funkcjonariuszem publicznym, ale pełniąca funkcję publiczną, przyjmująca (biorąca) łapówkę.

Tarcza antykorupcyjna

Rządowy programu szczególnej ochrony procesów prywatyzacyjnych i zamówień publicznych. Celem działań prowadzonych w ramach „tarczy” jest zapobieganie występowaniu nieprawidłowości w związku z prywatyzacją spółek o kluczowym znaczeniu dla interesów Skarbu Państwa oraz szczególnie istotnych zamówień publicznych. Na podstawie informacji przekazanych przez ministerstwa i urzędy centralne, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów wytypowała łącznie 82 spółki oraz 161 przetargów, które zostały objęte monitoringiem. Działania podejmowane w ramach „tarczy antykorupcyjnej” koordynuje KPRM. W realizację tego programu, obok właściwych resortów, zaangażowane są służby specjalne: Centralne Biuro Antykorupcyjne, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencja Wywiadu oraz Służba Kontrwywiadu Wojskowego.

Udaremnianie lub utrudnianie przetargu

Przetarg publiczny to swoisty sposób zawierania umów na sprzedaż nieruchomości lub udzielania zamówień na wykonanie określonych robót i usług w drodze konkursu, w celu uzyskania najdogodniejszych warunków.

Zachowanie przestępne polega na udaremnieniu lub utrudnianiu przetargu publicznego albo wejściu w porozumienie z inną osobą, a działanie to podejmowane jest w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Odpowiedzialność karną za udaremnianie lub utrudnianie przetargu publicznego określa przepis art. 305 Kodeksu Karnego, który przewiduje sankcję karną w postaci kary pozbawienia wolności do lat 3.

Karalne jest zarówno udaremnianie przetargu publicznego, czyli uniemożliwianie jego prawidłowego przeprowadzenia, jak i utrudnianie postępowania przetargowego, które powoduje np. znaczne przedłużenie procedury czy odsunięcie niektórych szczególnie interesujących ofert.

Wypadek mniejszej wagi

Czyn zabroniony realizujący znamiona typu podstawowego, którego stopień społecznej szkodliwości oraz wina sprawcy są znacznie niższe niż w typowych wypadkach popełnienia przestępstwa typu podstawowego, a nie są jeszcze tak małe, że można je uznać za znikome w sposób odejmujący czynowi charakter przestępczy. Wypadek mniejszej wagi cechuje zagrożenie niższym ustawowym wymiarem kary.

Zorganizowana grupa

W prawie karnym w Polsce termin przestępczość zorganizowana po raz pierwszy został użyty w art. 5 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o ochronie obrotu gospodarczego i zmianie niektórych przepisów prawa karnego.

Obecnie obowiązujący w Polsce Kodeks Karny nie zawiera legalnej definicji przestępczości zorganizowanej. Art. 258 k.k. dokonuje penalizacji samego udziału w zorganizowanej grupie albo związku mającym na celu popełnianie przestępstw.

Definicję o charakterze normatywnym znaleźć można w konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 15 listopada 2000 r. (Dz. U. z dnia 31 stycznia 2005 r.).

Wg niej: ,,zorganizowana grupa przestępcza oznacza posiadającą strukturę grupę składającą się z trzech lub więcej osób, istniejącą przez pewien okres czasu oraz działającą w porozumieniu w celu popełnienia jednego lub więcej poważnych przestępstw określonych na podstawie niniejszej konwencji, dla uzyskania, w sposób bezpośredni lub pośredni, korzyści finansowej lub innej korzyści materialnej”.

Hasła opracowane na podstawie:

• ustawa z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. 2004 Nr 173 poz. 1807)
• Konwencja Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 15 listopada 2000 r. (Dz. U. z dnia 3 1stycznia 2005 r.)
• ustawa z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks Karny (Dz.U 1997 Nr 88 poz. 553)
• Konwencja cywilnoprawna o korupcji sporządzona w Strasburgu dnia 4 listopada 1999 r. (Dz. U. z dnia 16 listopada 2004 r.)
• sjp.pwn.pl
• Słownik Encyklopedyczny Edukacja Obywatelska, Roman Smolski, Marek Smolski, Elżbieta Helena Stadtmüller, Wydawnictwa Europa 1999
• Słownik języka polskiego, PWN, Warszawa 1978
• Mała Encyklopedia Prawa, PWN, Warszawa 1980